محمد حسن سمسار
169
جغرافياى تاريخى سيراف ( فارسى )
آقاى كريشمن نتايج بدست آمده از حفريات باستانشناسى را با منابع مذهبى زرتشتى تطبيق ميدهد . از آن جمله از كدههاى كشف شده در كاوشهاى باستانشناسى خوارزم نام مىبرد كه مردگان را پيش از گذاشتن در دخمه در آنجا نگاهدارى ميكردند . آنگاه پس از اشاره بنحوه گذاشتن مردگان در ارتفاعات كوهستان و دخمهها از استودانها ياد مىكند ، و مينويسد كه استودانها از سنگ و گل پخته و احتمالا از گچ ساخته ميشده است . استودانهاى بدست آمده در ايران ، چون استودانهاى سنگى بوشهر و استودانهاى كشف شده در سغد ، نشانميدهد كه بر روى آنها سقف زده شده تا برابر آئين زرتشت از ريزش باران و دسترسى حيوانات بدور باشد . آقاى كريشمن سپس بنقل از يك نويسنده عرب سده دوازدهم ميلادى بنام عبد الحميد اندلوزى كه نحوه تدفين اقوام كوباچه را كه از خراسان به قفقاز شرقى مهاجرت كرده بودند مىنويسد : « اقوام كوباچه گوشت را از استخوان مردگان خود جدا ميكنند . گوشت مردان را به كلاغها و گوشت زنان را به كركس ميدهند ، و استخوان ثروتمندان را در كيسههاى زردوزى شده يا كيسههاى ابريشم يونانى ، استخوان خدمتگزاران را در كيسههاى نخى سفيد نشده قرار ميدهند ، و آن را در خانه - هاى خود آويزان ميكنند و نام هركسى را كه استخوانش در آن بود به روى آن مينويسند . » ( اين مراسم با آنچه نرشخى درباره بخار خدات نوشته قابل مقايسه است . ) آقاى كريشمن چنين نتيجه ميگيرد كه احتمال اينكه زرتشتيان استخوان مردگان را بهنگام نهادن در استودان در پارچه مىپيچيدند وجود دارد ، و گمان برده است كه كفنهاى كه روى آنها نام صاحبان آنها نقش بسته و در كاوشهاى باستانشناسى بدست آمده ، و نمونهاى از آن را نيز ايشان در مقاله معرفى كردهاند ، بايد تأثيرى از آداب زردشتى باشد در آداب تدفين آغاز اسلام در